Kiedy i dlaczego fundacja rodzinna może podlegać likwidacji?
Fundacja rodzinna jest tworzona z założeniem trwałości, ale przepisy przewidują scenariusze, w których jej działalność może zostać zakończona. Rozwiązanie fundacji może nastąpić na mocy decyzji zgromadzenia beneficjentów, jeśli statut tak stanowi, w wyniku upadłości fundacji przy braku środków na prowadzenie działalności, a w określonych przypadkach – z mocy prawa lub decyzji sądu.
Przy likwidacji fundacji jej majątek po zaspokojeniu wierzycieli jest przekazywany beneficjentom lub innym podmiotom wskazanym w statucie. To właśnie ten moment jest punktem krytycznym z perspektywy podatkowej – przekazanie majątku beneficjentom przy likwidacji fundacji jest traktowane jak wypłata świadczenia i generuje obowiązki podatkowe zarówno po stronie fundacji, jak i beneficjentów.
Jak jest opodatkowane wyjście z aktywów przez fundację?
Opodatkowanie fundacji rodzinnej przy zbyciu aktywów zależy od tego, czy zbywane aktywa wchodzą w zakres działalności dozwolonej. Zbycie udziałów w spółkach, nieruchomości czy papierów wartościowych przez fundację w ramach zarządzania posiadanym mieniem jest co do zasady zwolnione z CIT – podobnie jak dywidendy i inne przychody z tytułu posiadania aktywów.
Wyjątek stanowi sytuacja, gdy aktywa były nabyte przez fundację wyłącznie w celu dalszej odsprzedaży – taka działalność może być uznana za wykraczającą poza dozwolony zakres i tym samym podlegać opodatkowaniu. Ta granica bywa trudna do wyznaczenia w praktyce i wymaga każdorazowej oceny.
Co dzieje się z podatkami gdy fundacja przekazuje aktywa niepieniężne beneficjentom?
Scenariusz, w którym fundacja zamiast świadczeń pieniężnych przekazuje beneficjentom aktywa rzeczowe – udziały w spółkach, nieruchomości, dzieła sztuki – jest podatkowo bardziej złożony niż wypłata gotówki. Po stronie fundacji może powstać przychód z tytułu przekazania niepieniężnego, wyceniony według wartości rynkowej przekazywanych aktywów. Po stronie beneficjenta wartość otrzymanych aktywów jest traktowana jak świadczenie i podlega opodatkowaniu na zasadach właściwych dla danej grupy beneficjentów.
Przy dużych portfelach aktywów niepieniężnych – portfelu nieruchomości czy udziałów w wielu spółkach – planowanie przekazań wymaga starannej analizy podatkowej i zazwyczaj rozłożenia procesów w czasie tak, by minimalizować łączne obciążenie podatkowe.
Jak zmiany przepisów mogą wpłynąć na opodatkowanie fundacji w przyszłości?
Fundacja rodzinna to stosunkowo nowa instytucja w polskim prawie – ustawa weszła w życie w 2023 roku i jest wciąż w fazie praktycznego stosowania, orzecznictwa i ewentualnych korekt legislacyjnych. Ryzyka zmiany przepisów dotyczących opodatkowania fundacji są realne i powinny być uwzględniane przy długoterminowym planowaniu.
Doświadczeni doradcy projektują struktury fundacji z pewnym buforem odporności na zmiany przepisów – starając się unikać rozwiązań, które są optymalne wyłącznie przy obecnym brzmieniu przepisów i stałyby się problematyczne przy nawet niewielkich modyfikacjach regulacji podatkowych. Elastyczność struktury jest w tym kontekście wartością, którą trudno przecenić.
Firma Marianski Group https://marianskigroup.pl/ doradza przy planowaniu podatkowym dla fundacji rodzinnych, obejmując zarówno bieżące funkcjonowanie, jak i scenariusze wyjścia z aktywów i ewentualnej likwidacji struktury.